چگونه توانستم درس انشارا برای دانش آموزان در پایه ی سوم جذاب کنم

 

 

مقدمه:

 

انشا در لغت به معنی سخن آفریدن و نشو نما دادن و بزرگ گردانیدن است. و در اصطلاح ادبیات عبارت از نگارش جمله ها و عبارتهایی است که افکار و اندیشه نویسنده را به صورتی روشن و زیبا بیان کند تا خواننده آنها را به آسانی بفهمد و برای او خوشایند باشد.

 

یکی از عوامل متعدد ناموفق بودن درس انشا نداشتن روش مناسب است. لزوم به کارگیری روش مطلوب در تدریس به اندازه ای است که بعضی از دست اندرکاران علوم تربیتی بهره گیری از روش های مناسب را مهم تر از دانش آن درس دانسته اند. تلاش برای تدریس انشا امری ضروری و لازم است. در سر کلاس های ما تدریس به همان شیوه های سنتی تکرار مطالب گذشته است. و از دیدگاه علوم تربیتی هر کاری که مکانیکی انجام شود کاری آموزشی نیست. زیرا خلاقیت در آن وجود ندارد و تا خلاقیت نباشد مسائل اجتماعی، اقتصادی، صنعتی، و سیاسی حل نمی شود و باید کاری کنیم که کلاس انشا تبدیل به کارگاه نوشتن شود.

 

بیان مساله پس از چند جلسه تدریس در درس انشا پایه سوم به این نتیجه رسیدم که در طول سالهای گذشته به درس انشا اهمیتی داده نشده بود زیرا دانش آموزان به آسانی نمی توانستند بنویسند و افکار خود را بیان نمایند و درس انشا برای آنها جذابیتی نداشت . نارسایی حتی بر نحوه ی پاسخ دادن آنها در دروس کتبی نیز اثر گذاشته بود. این مسئله فکر مرا به خود مشغول ساخته بود که به راستی چگونه می توانم دانش آموزان را با درس انشا آشتی دهم ؟ و شیوه های اندیشیدن را پیرامون یک موضوع فراهم آورم؟ و کلاس انشا را از حالت خشک و سرد بیرون بیاورم؟ و با استفاده از روش های مختلف، تجربیات اولیا همکاران و مشاوران و متخصصین تعلیم و تربیت دانش آموزان را از منزلگاه مراحل تفکر تحلیل، ترکیب، نقادی و نوآوری و ابداع بگذرانم؟ و به پرورش قدرت تفکر و تحلیل آنها بپردازم.

 

 گردآوری اطلاعات و شواهد(1)

 

برای حل این مشکل ابتدا به جمع آوری تجربیات اولیا دانش آموزان در ارتباط با درس انشا پرداختم و در جلسه ی ارتقا کیفیت آموزگاران در آبان ماه مسئله را مطرح نمودم و از تجربیات همکاران محترم به خصوص مدیر مدرسه استفاده نمودم.و در این رابطه به مطالعه ی کتابهای مختلف از جمله: آیین نگارش، ره یافت های آموزشی و تربیتی در درس انشا خودآموز روش تدریس مهارت نوشتن در دوره ی ابتدایی، خودآموز روش تدریس زبان فارسی، شیوه های خلاق آموزش انشا، آموزش خاطره نویسی پرداختم

 

 پیشینه ی تحقیق در مورد درس انشا:

 

نتایج تحقیق سیر تاریخی درس انشا در کتاب های درسی مدارس ایران از سال 1300 تا 1373 کاری از سید حسین محمدی حسینی نژاد به شرح ذیل است.

 

1- به دلیل این که در کار تالیف کتاب های درسی به ویژه انشا هیات های علمی، تخصصی نظارت نداشته اند، توجه جدی و پیگیر به این درس نشده است

 

2- کتابهای راهنمای انشا عملا فاقد یک برنامه عملی و هدف دار برای درس انشا می باشد.

 

3- دانش آموزان در تمام مقاطع این درس را دوست دارند و آن را جدی تلقی می کنند.

 

 

 

تجزیه و تحلیل اطلاعات شواهد (1)

 

پس از بررسی نظرات اولیا و همکاران به این نتیجه رسیدم در درس انشا موانع زیادی وجود دارد که برخی از آنها عبارتست از:

 

1-    ضعف فرهنگ مطالعه

 

2-    جایگاه نداشتن فرهنگ انتقاد و رواج فرهنگ تملق

 

3-    فرهنگ جرات نداشتن واتکا به خانواده برای ابراز ایده ها و آرام و هجوم به مسائل و برآورد راه حل و ارائه آن ها

 

4-    عدم وجود تشویق کارساز و مناسب

 

5-    ارزش نگذاشتن به نوشته های ابتدایی

 

6-    ملموس نبودن موضوعات و مسائل مورد بحث و تکراری بودن آنها

 

7-    همکاری نامناسب خانواده ها

 

8-    عدم وجود ارزیابی دقیق از درس انشا

 

 

 

9-    ذاتی و ارثی پنداشتن امر خلاقیت و ابداع

 

10-مشخص نبودن جایگاه درس انشا در برنامه ی درسی به صورت اعتقادی و سهل الوصول بودن و در اختیار گرفتن آموزش آن و نیز زمان آن برای تکمیل دروس دیگر

 

 

 

چگونگی انجام کار

 

برای جذاب بودن درس انشا و تشویق دانش آموزان به خوب نوشتن و شکوفا کردن استعداد نوشتن آنها و اینکه بتوانند بهترین واژه ها را در جمله های مناسب قرار دهند تا متنی روان و زیبا از نظر ساختار زبانی درست نموده باشند. فعالیتهای ذیل را در سر کلاس انشا به اجرا در آوردم:

 

انواع انشا:توصیفی-تخیلی-تصویری(لوحه-کارت)-خلاصه نویسی-مقاله نویسی-گزارش-خاطره نویسی-تحقیق-داستان نویسی(کامل کردن  داستان تا نیمه گفته شده-کامل تعریف کردن داستان ونوشتن داستان به صورت اول شخص توسط دانش آموز :یعنی دانش آموز خودرا به جای شخصیت اصلی قرار دهد-گفتن موضوع وهدف کلی وساختن داستان)

 

*مراحل نوشتن انشا:

 

1- مرحله قبل از نوشتن:(انتخاب موضوع-توضیح موضوع-ایجاد انگیزه درکلاس- بارش فکری-رفع ترس وابهام دانش آموزان وشاد کردن فضای کلاس

 

2-حین نوشتن:داشتن چک نویس-گاهی چند نفرحین نوشتن نوشته خود را بخوانند--گاهی معلم هم انشا بنویسد-عدم برخورد با عامیانه نویسی

 

4-  بعد از نوشتن: خواندن انشا-نقدوبررسی –انتخاب انشاهای برتر- جابه جا نمودن دفاتر انشا وخوانده شدن توسط دیگران(فواید این کار:بهبود خط-آشنایی با نظرات دیگران-خودارزیابی-)گاهی اهدا جایزه وخواندن سر صف    

 

  

 

روشهایی جهت تقویت مهارت انشا نویسی  

 

1-بارش فکری:

 

 

 

 

2-بازی با کلمات:با کم وزیاد کردن حروف وارتباط دادن کلمات وایجاد جمله

 

گرم   گرما -سرما -خرما-خرمن-خرم-خام- شام-جام-سام-دام-دار-دارد-نداردو.....

 

باران

 

3- هم نشینی:با نوشتن یک کلمه در وسط واضافه کردن کلمات در دو طرف آن می توان جملاتی طولانی ومتنوع ایجاد کرد .

 

 مثال:   .... ........ صبح امروز شدت                             بهاری شکوفه های زیبی درختان را پرپر کرد.یا؟

 

-محور جانشینی (تغییر کلمات داخل پرانتز برای گسترش دامنه لغات وجمله سازی مجدد با آنها مثال:

 

علی امروز به مدرسه رفت(فردا)             علی فردا  به مدرسه خواهد رفت(آنها)             آنها فردا  به مدرسه خواهند رفت و....

 

4-کلمه+کلمه

 

5-تشبیه سازی ترسو مثل موش-سرد مثل کوهستان-بلندمثل سرو-استوار مثل کوه-

 

6-مرتب نمودن جملات نا مرتب ونوشتن ادامه جملات

 

7-دادن کلمات متعدد وبه کار بردن آنها در انشا

 

8-پخش فیلم وخلاصه نویسی وقایع فیلم

 

9-کتابخوانی وخلاصه نویسی ازوقایع موضوع کتاب

 

 

 

10-  ساخت کیسه ی جادویی و قرار دادن اشیا مختلف از جمله ساعت، کاغذ، سوزن، مداد و – که دانش آموز با انتخاب وسیله ی مورد نظر به طور تصادفی باید در مورد آن انشایی بنویسند.

 

11-  خواندن یک قصه یا داستان به صورت نیمه تمام و حدس زدن پایان آن به صورت نوشتاریتوسط دانش آموزان برای تقویت اعتماد به نفس

 

12-  سخنرانی در مورد مسائل روزمره حداقل روزی 3 دقیقه توسط یکی از دانش آموزان که به مسائل اجتماعی، فرهنگی و مشکلات جامعه ای امروز می پرداخت.

 

13-    دادن تصاویر به گروهها و انشای گروهی در مورد تصاویر و نقاشی ها

 

14-    ارائه دفتری با جملات زیبا که دانش آموزان به تناسب به جمع آوری مطالب نوشتاری ادبی زیبا می پرداختند.

 

15-   جمع آوری ضرب المثلها و کلام های شیرین گذشتگان

 

16-    توصیف محیط اطراف مانند کلاس، گل، مدرسه و ... به زبانی ساده و توجه به جزئیات آن

 

17-    تهیه ی دفتر خاطرات و نوشتن خاطره هایی که از لحاظ ادبی ارزش داشته باشند.

 

18-  تشویق دانش آموزان با عناوینی ( همچون هزار آفرین نویسنده ی کوچک، با افکار بزرگ شما آینده ای با شکوه رقم می خورد و آفرینشی بهتر و خلاقیتی زیباتر را برای شما آرزومندم).

 

19-آشنایی با نویسندگان بزرگ و آثار آنها

 

20-خلاصه نویسی کتاب های جذاب و در خور فهم

 

21-بردن دانش آموزان به دامن طبیعت و گردش علمی و ارائه گزارش در روز بعد

 

22-دادن موضوعاتی از قبیل: ای کاش...

 

اگر به جای معلم، مدیر، رئیس جمهور و ... بودید

 

23-نوشتن انشای تحقیقاتی و محقق بارآوردن دانش آموزان

 

24-توصیف یک روز مطلوب و خوب و به یادماندنی

 

 

 

25-سفر رویایی به سیارات منظومه شمسی

 

26-موضوع انشا در مورد کشف چیزهایی که تا کنون بشر به آن دست نیافته است.

 

27-آموزش آیین نگارش به دانش آموزان

 

28-تبدیل کلاس به کارگاه نوشتن

 

29-جمع آوری نمونه نثرهای زیبا و ادبی و خواندن آن با شور و احساسات در کلاس

 

 گردآوری شواهد (2)

 

اجرای شیوه های پیش بینی شده به طور محسوس از بهبودی وضع موجود حکایت داشت. از تحولی که در دانش آموزان به وجود آمده بود با توجه به رضایت اولیا و اظهار نظر مثبت همکاران اکنون دانش آموزان به راحتی می نوشتند، درباره ی مسائل روز اظهار نظر می نمودند و در سر صف انشاهای زیبای خود را به مناسبت های مختلف می خواندند. شواهد نشان می داد که کارهای گروهی بسیار موثر واقع شده بود و کلاس انشا جذابیت زیادی برای دانش آموزان داشت.

 

نتیجه گیری

 

اگر پایه تدریس بر انتقال معلومات به دانش آموزان استوار نباشد و به یک نظام تحقیقی و فعال که کودکان محور اصلی انجام عمل باشند توجه شود .اگر محتوای مطالب آموزش را با فعالیت های ذهنی کودک منطبق سازند اگر کلاس درس طوری اداره شود که دانش آموزان با تلاش خود و با راهنمایی معلم به اهداف آموزش نائل شوند یادگیری بهتر و آسان تر صورت می‌پذیرد.

 

در نتیجه ی این عمل اقدام پژوهی، بسیاری از مشکلات و موانع پیشرفت و عللی که انگیزه ی یادگیری را از دانش آموزان گرفته بود شناسایی کردم و به کمک خود دانش آموزان و اولیای مدرسه اطلاعاتی بدست آمد که از طریق آنها عمل پژوهشی ام را انجام دادم و به این نتیجه رسیدم که میتوان روی رفتار دانش آموزان اثر مثبت گذاشت زیرا با مشاهده ی نتایج بدست آمده از وضعیت کلاس دیدم که در گروه پیشرفتهای خوبی حاصل شده است و این برای مراحل دیگر امیدوار کننده است

 

 پیشنهادات

 

1-    باید کوشید تا کلاس انشا که مادر تمام دروس است دارای برنامه و طرحی مناسب در ابعاد گوناگون آموزشی باشد.

 

2-  مشکلات و تنگناها و علل افت و نارسایی کلاس انشا به درستی بررسی و تحلیل گردد و راه حل های مناسب و علمی برای رهایی از این شرایط نامناسب مطرح شود. (ره یافت های آموزشی و تربیتی در درس انشا سید حسین خسینی نژاد)

 

3-    شیوه های مناسب نگارش و انشا به دانش آموزان شناخته شود.

 

4-  مجموعه ی تجربه های موفق، روش های مطلوب و شیوه هایی که معلمان موفق در این زمینه داشته اند جمع آوری، بازیابی و بررسی شود.

 

5-    فرهنگ مطالعه رواج یابد و در ساعت انشا از مطالعه و کتابخوانی و فرهنگ انتقاد استفاده شود.

 

6-    تشویق اولیا و مربیان در ارتباط با نوشته های دانش آموزان

 

7-    برگزاری المپیاد های انشا نویسی

 

 

 

8-    بحث و تبادل نظر، پرسش و پاسخ در درس انشا

 

9-    بهترین انشاها در سر صف خوانده شود و مورد تشویق مناسب قرار گیرد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست منابع

 

1- صفوی،امان الله.(1375). کلیات روشها و فنون تدریس،تهران، انتشارات معاصر،چاپ ششم.

 

2- پارسا،محمد.(1357).نظریه های یادگیری و آموزشی،دانشگاه تربیت معلم ،چاپ اول.

 

3- قانمی،علی.(1378).خانواده و مسانل مدرسه ای کودکان،نشر آرین، چاپ سوم.

 

4-سیف ،علی اکبر.(1380).روشهای اندازه گیری وارزشیابی آموزشی،نشر دوران،چاپ چهارم.

 

5-قاسمی پویا،اقبال.(1382). راهنمای پژوهش در عمل،پژوهشکده تعلیم و تربیت،چاپ چهارم.

 

6-نصیریان،،شهناز.(1382). ارانه ی راهکارهای مناسب جهت کاهش افت تحصیلی دانش آموزان، انتشارات آموزش وپرورش.        

 

7-مبینی پویا،محمد رضا.(1386. راهنمای نوشتن چکیده ی مقاله،  سه شنبه،دوم بهمن 1386

8-رحیمی،عبدالکریم.(1386). عوامل موثر بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان،چهارشنبه،نوزدهم دیماه1386                         www.rie.ir    


موضوعات مرتبط: اقدام پژوهی

تاريخ : دوشنبه هجدهم دی 1391 | 5:52 قبل از ظهر | نویسنده : سجاد سر زعیم |
.: Weblog Themes By VatanSkin :.